czwartek, 21 kwiecień 2011 11:40

Wyjątkowy człowiek

Gerhard Roth
Wie einzigartig ist der Mensch?  Die lange Evolution der Gehirne und des Geistes 
Spektrum Akademischer Verlag, Heidelberg 2010

 

Co dokładnie odróżnia nas od innych inteligentnych stworzeń? Odpowiedzi na to pytanie poszukuje Gerhard Roth, poruszając temat ewolucji inteligencji i świadomości. Jak pokazuje w książce, nasze spostrzeganie, możliwości poznania, inteligencja, umysł i świadomość rozwijały się stopniowo, równolegle oraz we wzajemnej zależności.

Niezależnie od innych czynników, u człowieka oraz u niektórych bezkręgowców, ptaków, waleni i delfinów, a także słoni i małp człekokształtnych, doszło do niezwykłego rozwoju inteligencji.

 

W ostatnich latach dzięki badaniom kognitywistów oraz badaczom móz­gu dokonano kolejnych odkryć w tej dziedzinie. Stworzono przekonującą ideę związku między ewolucją organów zmysłów, systemu nerwowego, mózgu oraz umiejętności spostrzegania i poznawania a powstaniem świadomości umysłu.

 

Pytanie, jak można zbadać te wszystkie ewolucyjne zdobycze, takie jak zdolności kognitywne, przejaw inteligencji i świadomości u zwierząt, by móc porównać je z naszymi ludzkimi możliwościami. Jakie warunki anatomii i fizjologii mózgu są czynnikami gwarantującymi istnienie inteligencji, umysłu i świadomości?

Znalezienie odpowiedzi na to pytanie jest nie lada wyzwaniem także dla badaczy sztucznej inteligencji. Czy inteligencja, umysł, świadomość i psychika ludzi różnią się od zwierzęcej tylko ilościowo, czy też istnieją jeszcze jakieś dodatkowe cechy, które stanowią o tym, że jesteśmy „wyjątkowi”?

Odpowiedź na to pytanie to jednocześnie kwestia dotycząca miejsca człowieka w przyrodzie. Najnowsze teorie ewolucyjne, neurobiologiczne i biologii zachowań stanowią podstawę do nawiązania dyskusji ze współczesną filozofią umysłu i nowoczesną teorią poznania.

Z jednej strony mamy do czynienia z problemem relacji umysł – mózg, czyli propozycją nieredukcjonistycznego fizykalizmu, z drugiej strony z pozycją epistemologiczną, jaką proponuje neurobiologiczny konstruktywizm.

 

Gerhard Roth, jeden z najsłynniejszych badaczy mózgu w Niemczech, pracuje na Uniwersytecie w Bremie, jest dyrektorem tamtejszego Instytutu Badań nad Mózgiem. Napisał książkę wymagającą, ale jednocześnie zrozumiałą dla każdego czytelnika, niezależnie od tego, czy jest on biologiem, psychologiem, filozofem czy laikiem w sprawach neuronauki.