wtorek, 24 styczeń 2012 14:28

Co nowego w neuropsychologii

40th Annual Meeting of the International Neuropsychological Society
Montreal, 15–18.02.2012 


Podczas licznych sesji naukowych, organizowanych w ramach 40. Konferencji Międzynarodowego Towarzystwa Neuropsychologicznego (International Neuropsychological Society), wykłady plenarne wygłoszą: Russell Bauer, Brenda Milner, Marilyn Jones-Gotman, Morris Moscovitch, Michael Petrides, Donald Stuss oraz Edith Sullivan.

Referaty zaproszonych gości dotyczyć będą m.in. pamięci, funkcji wykonawczych i płatów czołowych, znaczenia zmysłu zapachu w diagnozie chorób otępiennych, zaburzeń rozwojowych, trudności w uczeniu się czy procesu neuroadaptacji, zachodzącego u osób uzależnionych od alkoholu.

Dodatkowo uczestnicy konferencji będą mieli możliwość udziału w warsztatach edukacyjnych, których program zaakceptowany został m.in. przez American Psychological Association. 

Szczegółowe informacje i program konferencji na www.the-ins.org

Michał Harciarek
wtorek, 24 styczeń 2012 14:25

Chory mózg w pigułce

Kenneth M. Heilman, Edward Valenstein (red.) 
Clinical Neuropsychology,
5th Edition  
Oxford University Press, 2011


Wszystkich neuropsychologów, neurologopedów, psychiatrów i neurologów behawioralnych z pewnością ucieszy fakt, że na półki księgarń trafiło piąte już wydanie Clinical Neuropsychology. Zainteresowanym książki tej nie trzeba przedstawiać. Opisywane w niej zagadnienia od przeszło trzydziestu lat są doskonałym kompendium wiedzy na temat relacji mózg-zachowanie.  Jednak dokonany w ostatnich kilkunastu latach olbrzymi postęp w nauce sprawił, że niezbędne stało się opracowanie nowego wydania podręcznika, w którym klasyczne badania neurobehawioralne oraz wnioski z nich wypływające konfrontowane byłyby z aktualną wiedzą na temat funkcjonowania układu nerwowego.

W kolejnych rozdziałach, w kompleksowy i jak zawsze przystępny sposób opisane zostały wszystkie najważniejsze zaburzenia i zespoły neurobehawioralne wynikające z nieprawidłowego funkcjonowania mózgu. Poszczególne rozdziały poświęcone są charakterystyce kliniczno-patologicznej, mechanizmom powstawania, diagnozie i terapii takich zaburzeń, jak: afazja, apraksja, aleksja, agrafia, agnozja, amnezja, pomijanie stronne, dysfunkcje wykonawcze, zaburzenia emocjonalne. Podobnie jak we wcześniejszych wydaniach, również tym razem ich autorami są najwybitniejsi specjaliści, od lat zajmujący się opracowanymi zagadnieniami. 

W książce Clinical Neuropsychology w kompleksowy sposób przedstawiono także problematykę prawidłowego i patologicznego starzenia się ośrodkowego układu nerwowego. Dodatkowo, w odpowiedzi na narastające zainteresowanie związkiem kreatywności z funkcjonowaniem mózgu, najnowsze wydanie uzupełnione zostało o rozdział, którego autorzy próbują określić neuronalne korelaty kreatywności. Wszystko to sprawia, że piąte wydanie Clinical Neuropsychology ma szansę stać się niewyczerpanym źródłem wiedzy i inspiracji dla wielu klinicystów praktyków, naukowców oraz studentów psychologii i medycyny zainteresowanych problematyką neuropsychologii klinicznej. 

Michał Harciarek
wtorek, 24 styczeń 2012 14:03

Presja która uskrzydla

Presja psychiczna może nas zamienić w strzępek nerwów. Sprawia, że nie możemy zebrać myśli, popełniamy błędy, zapominamy ważne informacje. Czasem jednak działa odwrotnie – uskrzydla naszą pamięć i ułatwia uczenie.

Za pięć minut odjeżdża pociąg. Taksówka stoi na czerwonym świetle. Nerwowo spoglądamy na zegarek. Czy zdążymy? Wreszcie dojeżdżamy do dworca. Teraz szybko biegniemy – przecież nie możemy się znowu spóźnić! Dlaczego tu jest tak tłoczno? Widzimy, że konduktor daje już sygnał do odjazdu. Rzucamy się do drzwi wagonu w ostatniej chwili. Nasze serce wali jak oszalałe, po czole spływają nam krople potu. Wyczerpani padamy na siedzenie. Uf, udało się! Kto nie przeżył czegoś podobnego?

Dla większości z nas stres to chleb powszedni. Może być spowodowany brakiem czasu, nadmiarem obowiązków, trudną sytuacją w domu, presją w pracy albo krytycznymi uwagami ze strony innych. Takie zdarzenia zaprzątają nasze myśli dłużej niż byśmy chcieli. Uwaga zawęża się wyłącznie do tego, co w danej chwili nas męczy. Stres uruchamia mechanizmy fizjologiczne. W trudnej sytuacji mózgowy system alarmowy powoduje wzrost wydzielania hormonów, które przygotowują organizm do walki bądź ucieczki.
wtorek, 24 styczeń 2012 13:56

Spaleni pracą

Pewien policjant fotografuje śluby, bar micwy i inne radosne wydarzenia. To jego sposób radzenia sobie z negatywnymi emocjami, z którymi spotyka się na co dzień w pracy. Inaczej by zwariował - mówi w rozmowie z Agnieszką Chrzanowską prof. Christina Maslach.

Christina Maslach jest profesorem psychologii na University of California w Berkeley. Autorka pionierskich badań nad wypaleniem zawodowym, opracowała Kwestionariusz Wypalenia Zawodowego. W zeszłym roku ukazała się w Polsce jej książka Prawda o wypaleniu zawodowym, którą napisała wspólnie z Michaelem P. Leiterem.

Agnieszka Chrzanowska: – Czy Pani Profesor była kiedykolwiek bliska wypalenia zawodowego? Czy dostrzegała Pani u siebie jego objawy? 

Christina Maslach: –
Wydaje mi się, że uczelnia jako środowisko pracy oraz praca akademicka w znacznym stopniu chronią przed trudnościami, które mogą prowadzić do wypalenia. Uczelnia daje duże możliwości rozwoju, zachęca do samodzielności, sprzyja poczuciu skuteczności.  Pamiętam, że po raz pierwszy zetknęłam się z wypaleniem, kiedy byłam w jeszcze college’u. Przez dwa pierwsze lata studiów działałam jako wolontariuszka w ramach uczelnianego stowarzyszenia zrzeszającego ludzi chętnych do pomagania innym. Zostałam przydzielona do pracy z grupą około 10-letnich dziewcząt, które mieszkały w domu objętym programem pomocy.
puzzle_Prawidłowa odpowiedź brzmi: efekt Stroopa

Lista zwycięzców:
Ola Korolik
Dewulot
Natalia Wileńska
Marcin P.
Hanna Piecychna

Gratulacje! Ze zwycięzcami skontaktujemy się mailowo.
wtorek, 24 styczeń 2012 12:42

Laptop pyta: Kim jestem?

Analiza funkcjonowania zwierząt lub w miarę inteligentnych maszyn pozwala nam lepiej rozumieć procesy psychiczne człowieka.

Christof Koch i Giulio Tononi zadają prowokujące pytanie: czy komputery mają świadomość? Badacze poszukują świadomości w zdolności do integrowania informacji wzrokowych. Jest to nawiązanie do idei, że w świadomości pojawiają się obrazy i że obrazy te mają dla nas sens. Koch i Tononi twierdzą, że komputer posiada świadomość, kiedy potrafi odpowiedzieć na pytanie: „Co jest nie tak na tym obrazku?”.

Załóżmy, że na ilustracji widzimy Świętego Mikołaja niosącego koszyk pisanek. Widok taki wyda się nam dziwaczny, a może nawet śmieszny, jeśli potraktujemy go jako motto wykładu „O wyższości świąt Bożego Narodzenia nad świętami Wielkiej Nocy”. Natomiast komputer potraktuje ów obraz jako zupełnie naturalny – przecież Święty Mikołaj przynosi prezenty, i to na dodatek ładnie ozdobione.

Jednak refleksje Kocha i Tononiego dotyczą tylko świadomości ekstraspekcyjnej, czyli świadomości otoczenia – dzięki niej widzimy domy zaprojektowane przez Gaudiego, słyszymy muzykę Albinioniego czy wyczuwamy zapach kwitnącej maciejki. Natomiast maszyny widzą jedynie izolowane fragmenty dostępnej stymulacji. Odwołajmy się do przykładu. Kiedyś zapytałem specjalistę montującego alarm, na co reagują czujki. Odpowiedział, że na „dynamiczne zmiany promieniowania podczerwonego”. Czujka wykryje w nocy złodzieja, ale „nie zauważy” w dzień osoby ubranej w strój azbestowy, który uniemożliwia wędrówkę promieni podczerwonych.

Dodajmy, że ludzie oprócz świadomości ekstraspekcyjnej posiadają jeszcze świadomość introspekcyjną, czyli świadomość własnych procesów psychicznych, związaną między innymi z poczuciem podmiotowości. Dość dawno temu podjęto problem świadomości introspekcyjnej u zwierząt. Aby stwierdzić, czy ten rodzaj świadomości cechuje zwierzęta, wymyślono test zwierciadła. Polega on na tym, że śpiącemu zwierzęciu robi się czerwoną kropkę na czole. Po przebudzeniu sprawdza się, jak zachowuje się zwierzę, kiedy zobaczy siebie w lustrze.

Większość małp sięga do lustra i dotyka odbicia czerwonej kropki. Natomiast szympansy po ujrzeniu swojej twarzy natychmiast próbują usunąć z niej niechciany „makijaż”. Zdaniem twórców tej próby, pozwala ona stwierdzić, że szympans ma coś w rodzaju poczucia tożsamości, czyli potrafi uznać, że postać w lustrze „to właśnie ja”. To jest podstawa kształtowania się podmiotowości, a następnie świadomości introspekcyjnej. Warto kontynuować te badania w odniesieniu do maszyn.

Można per analogiam zapytać, czy komputer wyposażony w dużą pulę programów naśladujących ludzkie myślenie oraz w dobre odpowiedniki naszych oczu potrafi siebie rozpoznać w lustrze i napisać na ekranie: „Zróbcie coś w końcu z tą czerwoną plamą”. Wyobraziłem sobie mojego wysłużonego laptopa, przed którym stawiam kamerkę internetową i który wyświetla ten właśnie komunikat. O takich próbach badania świadomości maszyn Koch i jego współpracownicy zapewne jeszcze nie myśleli, ale prędzej czy później staną przed takim problemem.

Niniejszy numer „Psychologii Dziś” uświadamia nam, jak duży wkład do zrozumienia procesów psychicznych człowieka mogą wnieść analizy funkcjonowania zwierząt lub w miarę inteligentnych maszyn. Dotyczy to szczególnie procesów, które związane są z kontaktem z różnymi czynnikami szkodliwymi.

Takim powszechnie występującym w naszym życiu czynnikiem jest stres. Potocznie wiadomo, że upośledza on różne funkcje psychiczne, w tym takie, dzięki którym przyswajamy sobie nowe informacje i zmieniamy zachowanie. Jednak badania omawiane przez Schmidta i Schwabe oraz przez Mossopa wskazują, że sprawa wcale nie jest taka prosta – w niektórych sytuacjach stres może nawet uskrzydlać. Problem jednak polega na tym, że stres pomaga tylko wtedy, kiedy jest stresem krótkotrwałym oraz kiedy zapamiętywane treści są z nim w pewien sposób powiązane.

Jednak sytuacje, w których stres ma charakter krótkotrwały, zdarzają się dość rzadko. Ludzie czasem spotykają się z czynnikiem szkodliwym, jakoś sobie z nim radzą i potem wszystko wraca do normy. Niektóre czynniki stresowe mają charakter chroniczny, np. hałas czy ciągły pośpiech. Na dodatek, niektóre osoby są skłonne do ruminacji, czyli swego rodzaju emocjonalnego „przeżuwania” jakiegoś zdarzenia.

Wielokrotnie do niego wracają, rozpamiętują je, co w efekcie prowadzi do przedłużania się stresu. W takich sytuacjach wpływ stresu na pamięć jest zdecydowanie szkodliwy. Czy ruminacje występują u zwierząt? Tego z pewnością nie wiemy. Jeśli ich nie ma, wtedy badania nad naszymi braćmi młodszymi pozwalają zrozumieć tylko część zjawisk obserwowanych u człowieka. Są krokiem pierwszym, ale nie ostatnim.

prof. Tomasz Maruszewski
wtorek, 24 styczeń 2012 12:39

Spis treści

WIEK ŚWIADOMOŚCI:
Duch w maszynie     
Jak sprawdzić, czy komputer ma świadomość – zastanawiają się Christof Koch i Giulio Tononi.

Presja, która uskrzydla    

Stres nie zawsze nas obezwładnia – przekonują Mathias V. Schmidt i Lars Schwabe. Wpływ hormonów stresu na pamięć i uczenie się zależy od tego, kiedy są wydzielane. Mogą zarówno obniżać sprawność pamięci, jak i poprawiać jej działanie.

Podstępny winowajca     
Stres zaburza zdolność komórek mózgowych do regeneracji, co wyzwala i nasila symptomy niektórych chorób neurodegeneracyjnych – wyjaśnia Brian Mossop.

PRZEDZIWNY CZŁOWIEK:

Brzemię kłamstwa    
Wray Herbert przedstawia proste triki, które pomogą nam zdemaskować kłamcę.

Do synapsy proszę!

Choć są maleńkie, pęcherzyki synaptyczne pełnią w organizmie niezwykle ważną funkcję. Benjamin Wilhelm, William Zhang i Silvio Rizzoli próbują prześledzić ruch pojedynczego pęcherzyka.

Symfonia w kolorze czerwonym    

Dlaczego niektórzy ludzie słyszą brzmienie smaków albo widzą barwy dźwięków? Danko Nikolić i Uta Jürgens wyjaśniają, czym jest synestezja.

Na tropach synestezji

Cezary W. Domański eksploruje historię badań nad „barwnym słyszeniem”.

To moje!
Z pewnymi przedmiotami nie potrafimy się rozstać. Bruce Hood zastanawia się, dlaczego nawet bezwartościowe rzeczy nabierają w naszych oczach tak wielkiej wartości.

Korzenie depresji

Paul W. Andrews i J. Anderson Thomson Jr uważają, że objawy depresyjne mogą być formą przystosowania.

Wyrwani z objęć Morfeusza
Brak snu nie pozostaje bez wpływu na nasz mózg – ostrzegają Kai Spiegelhalder i Dieter Riemann. Zmienia się jego wrażliwość, zużycie energii, a nawet struktura.

Spaleni pracą
Wypalenie zawodowe sprawia, że jakość pracy oraz jakość życia są niższe niż oczekujemy – ostrzega Christina Maslach.

Niebieski eliksir

Bogate we flawonoidy borówki amerykańskie stanowią wyśmienitą ucztę dla mózgu. Mary Franz  opisuje właściwości związków obecnych w tych smacznych owocach.


Strona 2 z 2