czwartek, 17 marzec 2016 14:57

Złość myśleniu nie szkodzi

Zły humor sprawia, że jesteśmy bardziej uważni, nasze wspomnienia są dokładniejsze, a decyzje bardziej trafne.
Zakładamy, że wszystkie reakcje emocjonalne zostały ukształtowane przez mechanizmy ewolucyjne. Stąd chwilowe doświadczenie radości lub smutku – oprócz tego, że ma pozytywną lub negatywną jakość – może także służyć jako pożyteczny sygnał, spontanicznie uruchamiający różne strategie przetwarzania informacji, adekwatne do wymogów sytuacji społecznej. Pozytywny lub negatywny nastrój może zatem pomagać ludziom poprzez włączenie takich strategii przetwarzania informacji, które będą regulować zachowanie w sposób najkorzystniejszy w określonych okolicznościach.


Zgodnie z koncepcją niemieckich psychologów Herberta Blessa i Klausa Fiedlera pozytywny nastrój automatycznie uruchamia procesy top-down, czyli bardziej asymilacyjny styl przetwarzania informacji, gdzie naszym myśleniem kieruje posiadana już wiedza. Z kolei negatywny nastrój powinien uruchamiać procesy bottom-up, czyli styl akomodacyjny, który cechuje zwracanie większej uwagi na nowe dane.
Wiele eksperymentów potwierdziło istnienie takiej dychotomii przetwarzania informacji w zależności od nastroju. Okazało się na przykład, że pamięć środowiska fizycznego ulegała poprawie pod wpływem złego nastroju (wywołanego przez brzydką pogodę), a pogorszeniu pod wpływem dobrego humoru (spowodowanego ładną pogodą). Badania pokazały również, że naoczni świadkowie w mniejszym stopniu ulegają wpływowi mylących, nieprawdziwych informacji, gdy są w złym nastroju; natomiast dobry humor powoduje wzrost liczby błędów popełnianych przez nich podczas zeznań.
Oceny dokonywane przez osoby w złym nastroju rzadziej były zniekształcone przez podstawowy błąd atrybucji. W mniejszym stopniu ulegały też takim zniekształceniom poznawczym, jak efekt pierwszeństwa czy aureoli. Generalnie zły nastrój był – jak wykazały badania – źródłem dokładniejszej, bardziej realistycznej i trafniejszej percepcji informacji, nawet jeśli chodziło o ocenę bliskich i osobistych relacji.
Korzyści poznawcze płynące ze złego humoru rozciągają się również na zachowania interpersonalne. Osoby w złym nastroju potrafiły być bardziej przekonujące, wysuwały bowiem argumenty bardziej rzeczowe, lepszej jakości i bardziej skuteczne. Badania dotyczące wpływu nastroju na zachowanie strategiczne pokazały, że ludzie w złym humorze przykładają większą wagę do zewnętrznych norm sprawiedliwości. W grze w ultimatum lub w dyktatora bardziej sprawiedliwie dzielili oni fundusze.
Nastroje odgrywają ważną rolę w adaptacyjnej regulacji myślenia i zachowania społecznego, a zły humor może często skutkować poprawą pamięci, ocen i zachowań. Dzieje się tak dlatego, że negatywny afekt sprzyja bardziej uważnemu, akomodacyjnemu stylowi myślenia, który jest korzystny w przypadku zadań poznawczych lub społecznych wymagających myślenia szczegółowego, indukcyjnego, zorientowanego na to, co się dzieje wokół nas.

Joseph P. Forgas jest profesorem psychologii na University of New South Wales w Australii. Jego zainteresowania badawcze obejmują emocje i interakcje społeczne, oceny i poznanie społeczne. Bada wpływ stanów emocjonalnych
na pamięć, decyzje, procesy poznawcze, zachowania społeczne.

Tekst jest fragmentem artykułu, który ukazał się w „Charakterach”, nr 8/2012.


Tłum. Agnieszka Chrzanowska